WIA-instroom op weg naar 80.000 in 2026: psychische klachten blijven toenemen
Steeds meer mensen vallen langdurig uit door ziekte. In 2025 leek de WIA-instroom even te stabiliseren, maar dat beeld klopt niet. Achter de cijfers schuilt een groot tekort aan verzekeringsartsen en een oplopende wachtrij. Voor 2026 voorspelt UWV een nieuwe recordhoogte: 80.900 toekenningen. Psychische klachten zijn inmiddels de dominante oorzaak, en de sectoren zorg, onderwijs en overheid worden het hardst geraakt. Wat betekent dit voor werkgevers en verzekeraars?
Ontdek
meer
2025: rustig op papier, meer voorschotten in werkelijkheid
Op het eerste gezicht liet 2025 een bescheiden stijging zien: 71.300 WIA-toekenningen, slechts 2.300 meer dan het jaar ervoor. In 2024 was de stijging, met ruim 9.400, nog meer dan vier keer zo groot (UWV, 2026). Goed nieuws, zou je denken.
Maar dat rustige beeld klopt niet helemaal. Achter de cijfers schuilt een administratieve vertekening die het beeld fundamenteel beïnvloedt. UWV kampt namelijk met een groot tekort aan verzekeringsartsen: de beroepsgroep vergrijst, de instroom van nieuwe artsen blijft achter, en door de Wet DBA kan UWV geen externe artsen meer inzetten vanwege het risico op schijnzelfstandigheid. Tegelijk groeit het aantal aanvragen, waardoor de wachttijden voor WIA-beoordelingen sterk oplopen. En zodra iemand langer dan de wettelijke beslistermijn moet wachten, krijgt diegene recht op een voorschotuitkering (UWV, 2026).
Wachttijden vertekenen het beeld
Dat verklaart de cijfers: in 2025 kende UWV daardoor maar liefst 36.900 voorschotten toe, tegenover 24.300 in 2024. Zo'n voorschot telt meteen mee als nieuwe instroom, ook als UWV de aanvraag later alsnog afwijst.
Dat gebeurt bij ongeveer 1 op de 4 aanvragen, waardoor het aantal toekenningen hoger lijkt dan het werkelijk aantal mensen dat als arbeidsongeschikt wordt beoordeeld.
Zonder die vertekening lag de WIA-instroom in 2025 zelfs zo'n 400 toekenningen lager dan in 2024. Dat betekent echter niet dat de onderliggende problematiek afneemt. Achter de cijfers groeit de instroom door psychische aandoeningen juist verder door. Deze groep speelt een steeds grotere rol in de WIA-instroom en zorgt voor meer langdurige uitval. Dat de totale instroom toch iets lager uitkwam, is vooral het gevolg van de sterk afgenomen instroom door long covid. Door die daling werd de groei van psychische aandoeningen op totaalniveau meer dan gecompenseerd.
Long covid neemt af, psychische klachten nemen het over
Waar de WIA-instroom door long covid in de eerste helft van 2025 meer dan halveerde ten opzichte van een jaar eerder, groeide de instroom door psychische klachten onverminderd door. In 2025 lag de WIA-instroom vanwege psychische aandoeningen gemiddeld 29% hoger dan in 2022, de grootste stijging van alle ziektebeelden in absolute aantallen.
Werkdruk en personeelstekorten vergroten het risico
Die ontwikkeling staat niet op zichzelf. De stijgende WIA-instroom door psychische aandoeningen sluit aan bij een bredere ontwikkeling op de arbeidsmarkt, waarbij steeds meer werknemers te maken hebben met mentale belasting en werkstress.
Uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) 2026, uitgevoerd door TNO en CBS onder ruim 53.000 werknemers, blijkt dat 21% van de werknemers burn-outklachten ervaart. Dat aandeel is gestegen van 13% in 2015 naar 21% in 2025. Ook werkdruk blijft een aandachtspunt: 15% van de werknemers ervaart het werk als stressvol en 37% vindt aanvullende maatregelen tegen werkdruk en werkstress nodig.
De sterkste groei van de WIA-instroom tussen 2022 en 2025 is zichtbaar in sectoren met een hoge werkdruk en aanhoudende personeelstekorten. Volgens UWV steeg de instroom in deze periode met 33% in zorg en welzijn, 43% in het onderwijs en 52% in het openbaar bestuur (UWV, 2026).
Ook de NEA laat zien dat juist deze sectoren kwetsbaar zijn. Werknemers in het onderwijs (50%) en de zorg (47%) geven het vaakst aan dat extra maatregelen tegen werkdruk nodig zijn, ruim boven het landelijk gemiddelde van 37%. Daarnaast behoort het ziekteverzuim in de zorg met 6,4% tot de hoogste van Nederland.
36.900
Voorschotten toegekend door UWV in 2025.
24.300
Voorschotten toegekend door UWV in 2024.
Jonge vrouwen vallen steeds vaker langdurig uit
De zorg en het onderwijs zijn bovendien sectoren waarin relatief veel vrouwen werken. Dat is relevant, omdat jonge vrouwen tot 40 jaar de groep vormen met de sterkste stijging van de WIA-instroom (UWV, 2026). Ook andere onderzoeken laten zien dat vrouwen vaker te maken hebben met werkstress.
Uit de NEA 2025 blijkt dat vrouwen bijna twee keer zo vaak stressvol werk hebben als mannen (20% tegenover 11%).
Deze ontwikkeling vraagt om extra aandacht van werkgevers. Zeker in sectoren waar de werkdruk hoog is en personeel schaars is, kan het vroeg signaleren van stress en overbelasting helpen om langdurige uitval te voorkomen.
20%
van de vrouwen heeft stressvol werk
11%
van de mannen heeft stressvol werk
2026: opnieuw een record in zicht
Voor 2026 verwacht UWV een totale WIA-instroom van 80.900 toekenningen, 9.600 meer dan in 2025. Zelfs zonder de administratieve vertekening door voorschotten gaat het om een reële stijging van 5.700 toekenningen. Die stijging kent twee oorzaken:
Meer langdurig zieken
Het aantal 42e weekmeldingen, een betrouwbare voorloper van WIA-aanvragen, steeg in 2025 naar 163.464, tegenover 154.272 in 2024. Deze groei wijst op verdere toename, vermoedelijk gedreven door psychische aandoeningen, en levert naar verwachting 4.600 extra toekenningen op.
1
Vereenvoudigde WIA-beoordeling
Vanaf 1 september 2025 beoordeelt UWV 60-plussers weer via een vereenvoudigde claimbeoordeling, voor de duur van twee jaar. Dat verhoogt het toekenningspercentage en levert naar verwachting 1.100 extra toekenningen op.
2
Het totale WIA-bestand groeit ook gestaag door: van 483.800 lopende uitkeringen eind 2025 naar verwachting 515.600 eind 2026. Samen met de afbouwende WAO (137.100 uitkeringen in 2025, dalend naar 123.300 in 2026) telt Nederland eind 2026 naar verwachting ruim 890.000 lopende arbeidsongeschiktheidsuitkeringen.
UWV neemt maatregelen, maar de oorzaak ligt dieper
UWV probeert de achterstanden bij WIA-beoordelingen terug te dringen met stevige maatregelen. Zo is de wettelijke beslistermijn voor WIA-aanvragen per 1 januari 2026 tijdelijk verlengd van 8 naar 16 weken. Daarnaast wil UWV in 2026 werkprocessen vereenvoudigen, sociaal-medische beoordelingen verbeteren en foutief vastgestelde WIA-daglonen herstellen (UWV Jaarplan, 2026).
De echte uitdaging ligt vóór de WIA
Ook OVAL, de brancheorganisatie van duurzame inzetbaarheid en re-integratie, pleit niet alleen voor het wegwerken van achterstanden, maar vooral voor het voorkomen van nieuwe instroom.
Zij pleiten daarom voor een activerender tweede ziektejaar, betere samenwerking tussen UWV en private partijen en een efficiëntere inzet van verzekeringsartsen. Zo zou een verzekeringsarts vaker kunnen beoordelen op basis van een volledig dossier en alleen aanvullend onderzoek doen als dat nodig is (OVAL, 2026).
Daarmee verschuift de aandacht van het wegwerken van achterstanden naar het voorkomen van langdurige uitval en arbeidsongeschiktheid. Juist daar is nog veel winst te behalen.
Uit de NEA 2026 blijkt dat slechts 3 op de 10 werknemers kunnen deelnemen aan een preventief gezondheidsonderzoek en dat slechts 11,5% daarvan gebruikmaakt.
Daarnaast weet een kwart van de werknemers niet of zij toegang hebben tot een bedrijfsarts. Dat laat zien dat bestaande preventieve voorzieningen nog onvoldoende worden benut. Voor werkgevers ligt hier een kans om deze voorzieningen beter onder de aandacht te brengen en vaker in te zetten.
4 tips voor werkgevers
Breng werkdruk in kaart
Breng de werkdruk binnen je organisatie kritisch in kaart, in plaats van te wachten op een ziekmelding.
1
Herken stresssignalen vroegtijdig
Herken signalen van stress en overbelasting, vooral bij sectoren met een verhoogd risico zoals de zorg, het onderwijs en het openbaar bestuur.
2
Grijp op tijd in
Grijp op tijd in bij eerste signalen. Dat voorkomt langdurige uitval en is beter voor de werknemer én de organisatie.
3
Benut expertise van de arbodienst
Maak actief gebruik van de kennis van de arbodienst en bedrijfsarts.
4
